Cumhuriyet, neden 29 Ekim’de ilan edildi

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün en büyük inkılabı Cumhuriyet, 100 yıl evvel ilan edildiği periyotta coşkuyla karşılandı.

Atatürk, Cumhuriyet’e dair fikirlerini yakın etrafına birinci kere, “Cumhuriyet” kelimesini de kullanarak, 20 Temmuz 1919 tarihinde Erzurum’da açıkladı.

Bu tarihte Kongresi ile Ulusal Çaba’ya katılan, Türk devlet adamı ve Vali Mahzar Müfit Kansu’nun hükümet halinin ne olacağını sorması üzerine Mustafa Kemal Paşa, “Açıkça söyleyeyim. Biçimi hükümet vakti gelince, olacaktır.” cevabını verdi.

Neden 29 Ekim

29 Ekim’in Atatürk’ün nezdinde neden kıymetli olduğu da merak bahsidir.

Zira tarihte birçok şahsiyet, aksiyonlarına mana katarak iz bırakmak istemişlerdir. Atatürk’ün yaptığı da buydu.

Batılı istilacılar, Agamemnon ile bildiri verdi: Çanakkale’nin öcünü aldık

Milattan evvel 1200’lerde Yunanlıları birleştiren Kral Agamemnon, gözünü Ege’nin doğusundaki en varlıklı ve stratejik kent olan Truva’ya dikmişti.

Agamemnon, Çanakkale’nin karşısındaki Limni adasında bekleyen yüzlerce gemiyle Anadolu’ya, Truva’ya saldırdı. 9 yıl süren bir kuşatmadan sonra Yunanlılar, at hilesiyle girdikleri kenti ateşe verdi, tüm halkını katletti.

Agamemnon, bugün Batı dünyasında kahraman olarka lanse edilir. O denli ki, İngilizler 1. Dünya Savaşı’nda Çanakkale Boğazı’nı geçmek isterken, gemilerinden birinin ismini Agamemnon koymuştu.

Ancak Osmanlı ordusu, azmiyle “Çanakkale geçilmez” dedirtmiş, 12 isabet alan Agamemnon, bu defa Çanakkale’ye çıkamamıştı.

Ne var ki 30 Ekim 1918’de 1. Dünya Savaşı’nı kaybeden Osmanlı Devleti, Limni Adası’ndaki Mondros limanında demirli Agamemnon zırhlısında, istila devletleriyle mütareke imzalamak zorunda kaldı.

İngiliz Kraliyet Donanması’nın gösterişli Kraliçe Elizabeth gemisi varken, Agamemnon üzere vasat bir savaş gemisini seçmesi, elbette Anadolu’ya bir bildiriydi: Truva’yı işgal ettiğimiz üzere, Çanakkale’nin de öcünü aldık!

Ancak mütarekeden sırf 5 yıl sonra, Anadolu’da yakılan özgürlük ateşi,işgalci Batılı güçleri yendi ve 29 Ekim 1923’te Türkiye Büyük Millet Meclisi, devletin idare biçiminin cumhuriyet olduğunu tüm dünyaya ilan etti. Devletin ismi da, “Türkiye Cumhuriyeti” olarak kabul edildi.

Osmanlı Devleti, savaşa 29 Ekim’de girdi

Yavuz (Goeben) ve Midilli (Breslau) ile birlikte on bir kesimden oluşan Amiral Suşon komutasındaki Türk donanması 27 Ekim sabahı Karadeniz’e açıldı ve 29 Ekim sabahı Rusya’nın Odessa, Sivastopol ve Novrosiski limanlarını bombardımana tuttu. Böylelikle Osmanlı Devleti, 29 Ekim 1914’te fiilen Birinci Dünya Savaşı’na girmiş oldu.

Atatürk: “Bu, tarihten silinmek üzere olan bir milletin öcüdür”

Cumhuriyetin ilanından 2 yıl sonra, Ekim 1925’te Çankaya’da Atatürk’ün konuğu olan Fahrettin Altay Paşa, o gün Atatürk’le yaşadığı diyaloğu anılarında şöyle paylaşmıştır:

Atatürk daima mazlum bir millet kaygısı. Cumhuriyetin ilanından hayli bir mühlet geçmişti. Ben de, daima neden 29 Ekim diye kendi kendime sormuşumdur. Bir gün Çankaya’da sofra dağıldıktan sonra, ‘Paşam benim dikkatimi çekmiştir. Daima düşündüm. 30 Ekim 1918 günü mütareke ilan edildi. Adana’daki karargâhınızdan Başkent’e (İstanbul’a) verdiğiniz şifreyi hatırlıyorum. Artık ortadan vakit geçti, Cumhuriyet’imizin ilanının 29 Ekim gecesine gelmesi sanki bir tesadüf müdür? Üç gün önce, beş gün sonra da olabilirdi’ diye sordum”

Atatürk’ün Fahrettin Altay’a cevabı şöyle olmuştur:

Mütarekenin birinci günlerini hatırlarsın. Saray ve hükümet teslimiyeti kabul etmişti. Hükümet sarayın, saray da İtilaf Devletleri’nin elinin altına girmişti. Saray bu halinden mutluydu. Ama, ben bunu kabul edemezdim.

Buna karşı koymakla bir çıkış yolunu temin ederek, bu mazlum milleti tarih sahnesinden silmek, ortadan kaldırmak isteyenlere karşı harekete geçmek için kendimi görevli saymıştım. Dünyada tek başımıza idik, lakin benim inandığım mefkureye benimle bir arada olanlar da bağlandılar ve sonuç hasıl oldu.

Mütareke 30 Ekim 1918’de imzalanmıştı. Vatan parçalanmış, istilaya uğramıştı. Pekala, 30 Ekim 1918’den bizim İzmir’e girdiğimiz tarih olan 9 Eylül 1922’ye kadar kaç yıl geçti? Dört yıl. 29 Ekim 1923’te Cumhuriyeti ilan ettik. İşte beş yıla sığdırdığımız büyük inkılap, bizim yaşadığımız kurallara duçar olmuş, hangi milletin tarihinde vardır? Bu mazlum millet kendisinin hakkı olan yere ulaşmıştır, çektiğimiz acıların, külfetlerin en büyük mükafatı işte budur. Bütün dünya bunu görmüştür. Daha da görecekleri vardır.

Beni en çok mesut eden hadise, bu mazlum milletin hak ettiği bu yere gelmesidir. Sen benim 30 Ekim 1918 sonrası günlerdeki çektiğim azabı bilirsin. Yanımdaydın. Mondros 30 Ekim’dir. Cumhuriyet 29 Ekim. İşte bu da bir milletin, mazlum bir milletin ahıdır. Sanırım ki o zamanki devletler bunu anlamışlardır.

Atatürk’ün bir an durup, kendisine baktığını ve masaya vurduğu söyleyen Altay, şu kelamları işittiğini anlatır:

“Deyiniz ki, bu tarihten silinmek istenilen bir milletin öcüdür…”

Fahrettin Altay’ın “Ama bundan hiç bahsetmediniz” kelamları üzerine, şu tabirleri kullanır: “Övünmek olur, övünmek benimle bir arada mefkureye inananların, milletin, ordunun hakkıdır.”

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir